Misbruik van vertrouwen is het verduisteren of verspillen, met bedrieglijk opzet en ten nadele van een ander, van een roerend goed met economische waarde dat u overhandigd kreeg met de plicht het terug te geven of voor een bepaald doel te gebruiken (art. 475 nieuw Strafwetboek). Het valt onder niveau 3.
Een lening die niet terugkomt of een opdracht die slecht wordt uitgevoerd, is daarmee nog geen misdrijf: ontbreekt zo’n overhandigd goed of het bedrieglijk opzet, dan blijft het een burgerlijke zaak.
Wie achteraf teruggeeft, valt niet buiten de wet; het wetboek kent bij dit misdrijf geen vrijstelling voor teruggave. Wel opent een vergoede schade de weg naar een minnelijke schikking (art. 216bis Wetboek van strafvordering).
Bent u zelf slachtoffer? Verzamel uw bewijzen, stuur een aangetekende ingebrekestelling en dien klacht in als de dader het geld of de goederen bewust achterhoudt. Lees hoe u te werk gaat.
Wat zegt de wet?
| Feit | Strafniveau | Wat betekent dat? |
|---|---|---|
| Misbruik van vertrouwen (art. 475 nieuw Strafwetboek) | Niveau 3 | gevangenisstraf van meer dan drie tot vijf jaar; bij verzachtende omstandigheden een straf van niveau 2 of 1 |
Art. 475 kent geen zwaardere vorm: ook een minderjarig of kwetsbaar slachtoffer tilt misbruik van vertrouwen niet naar een hoger niveau. Voor wie zo iemand een nadelige akte laat tekenen, bestaat wel een apart misdrijf (art. 477, zie hieronder). Voor een verduistering die al vóór 1 september 2026 gebeurde, geldt de gunstigste regeling (art. 2). Wat elk niveau inhoudt: zie de strafniveaus.
Binnen de familie: in de nieuwe artikelen over misbruik van vertrouwen staat geen uitzondering meer voor wie het goed van zijn echtgenoot, of van een bloed- of aanverwant in de rechte lijn, verduisterde of verspilde. Het oude wetboek kende die uitzondering wel: oud art. 492 verklaarde de regel van oud art. 462 ook hier van toepassing, zodat de dader het slachtoffer alleen burgerrechtelijk moest vergoeden, tenzij dat slachtoffer kwetsbaar was. Bij een verduistering van vóór 1 september 2026 kan die oudere regel via art. 2 nog meespelen.
Wat verstaat de wet onder misbruik van vertrouwen?
Art. 475 bestaat uit vier bouwstenen. Ontbreekt er één, dan is het geen misbruik van vertrouwen, ook al is er misschien wel ruzie over geld.
- Een roerend goed met economische waarde: geld, een wagen, gereedschap of koopwaar. Een woning of een stuk grond valt er niet onder.
- Overhandigd onder een verplichting: het woord “toevertrouwd” staat niet in de wet. Ze spreekt van een goed dat de dader in handen kreeg met de plicht het terug te geven, of het voor een bepaald doel te gebruiken of aan te wenden, zoals een wagen in bewaring of geld dat iemand krijgt om het door te storten aan een derde.
- Verduisteren of verspillen: dat zijn de twee handelingen die de wet noemt. Het wetboek omschrijft ze niet verder; of ze in een dossier vaststaan, beoordeelt de rechter.
- Bedrieglijk opzet, ten nadele van een ander: zonder dat opzet, of als niemand er nadeel van heeft, is art. 475 niet van toepassing.
Misbruik van vertrouwen of diefstal?
Wie steelt, neemt een zaak weg die aan een ander toebehoort (art. 463). Bij misbruik van vertrouwen werd niets weggenomen: de eigenaar gaf het goed zelf mee, met een afspraak over teruggave of gebruik. Koopt iemand het verduisterde goed terwijl hij weet waar het vandaan komt, dan kan bij die koper heling aan de orde zijn (art. 501). Over wegnemen leest u meer bij diefstal.
Een lening, een bewaring of een opdracht
Leent u iemand geld, dan wordt die persoon eigenaar van het bedrag en moet hij later evenveel teruggeven, niet dezelfde biljetten (art. 1892 en 1893 oud Burgerlijk Wetboek). Blijft de terugbetaling uit, dan is dat in beginsel een schuld. Bij een bewaargeving ligt dat anders: de bewaarnemer moet precies de zaak teruggeven die hij ontving (art. 1915 en 1932). Een overeenkomst niet of gebrekkig uitvoeren valt op zich evenmin onder art. 475; daarvoor moet er een overhandigd goed met een plicht tot teruggave of een bestemd gebruik zijn, en bedrieglijk opzet. Werd de lening zelf losgekregen door een valse naam of hoedanigheid op te geven, of door listige kunstgrepen, dan kan het wel oplichting zijn (art. 479).
Verwante misdrijven
- Misbruik van vennootschapsgoederen (art. 476): een bestuurder, in rechte of in feite, gebruikt met bedrieglijk opzet goederen of krediet van een privaatrechtelijke rechtspersoon voor persoonlijke doeleinden, terwijl hij weet dat hij zo de vennootschap en haar schuldeisers of vennoten op betekenisvolle wijze benadeelt. Niveau 3.
- Misbruik van iemands kwetsbare toestand (art. 477): iemand die minderjarig is of zich in een kwetsbare toestand bevindt opzettelijk, door misbruik van zijn behoeften, zwakheden, hartstochten of onwetendheid, een nadelige verbintenis of kwijting laten tekenen. Niveau 3.
- Oplichting (art. 479): daar is het bedrog het middel om iets te verkrijgen, met een valse naam of hoedanigheid of met listige kunstgrepen. Zie oplichting.
Hoe verloopt een zaak over misbruik van vertrouwen?
- KlachtDe afspraak over het goed en de betalingen vormen het kernstuk van het dossier.
- VerhoorVóór uw verhoor kunt u overleggen met een advocaat; zie uitnodiging voor verhoor.
- Parket en rechtbankHet parket kan seponeren, een minnelijke schikking of bemiddeling voorstellen (art. 216bis en 216ter Wetboek van strafvordering), een onderzoeksrechter vorderen of u dagvaarden. Op de zitting vraagt de benadeelde teruggave en schadevergoeding (art. 67 Strafwetboek).
Welke verdediging is mogelijk?
- het goed werd u niet overhandigd met een plicht tot teruggave of een bepaald gebruik, bijvoorbeeld omdat het om een lening of een betaalde prijs ging
- u handelde zonder bedrieglijk opzet, bijvoorbeeld bij een betwisting over een afrekening
- u gebruikte het geld zoals afgesproken
- terugbetaling of regeling met de benadeelde
Wat doet u best, en wat niet?
Doe dit wel
- Verzamel contracten, afspraken en betalingsbewijzen.
- Overweeg een regeling met de benadeelde.
Doe dit liever niet
- Het goed verder gebruiken of verkopen.
- Documenten wijzigen.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u als verdachte?
- Hij gaat na of alle bouwstenen van art. 475 aanwezig zijn, of dat het om een burgerlijke zaak gaat.
- Hij onderhandelt over een regeling.
- Hij verdedigt u voor de rechtbank.
Slachtoffer van misbruik van vertrouwen: wat doet u?
Bij misbruik van vertrouwen gaf u zelf iets af: geld, een wagen of materiaal. Strafbaar wordt het pas als de ander dat met bedrieglijk opzet verduisterde of verspilde; anders blijft het een betwisting over een afspraak.
- Toon aan waarvoor u het goed afgafDe wet vereist dat het werd overhandigd met de plicht om het terug te geven of voor een bepaald doel te gebruiken. Zoek de overeenkomst of het bericht waarin dat doel staat, bijvoorbeeld dat het geld moest worden doorgestort aan een derde, of dat de wagen in bewaring werd gegeven.
- Breng in kaart wat ermee gebeurdeRekeninguittreksels, een verkoopadvertentie of berichten die tonen dat het goed verkocht, voor iets anders gebruikt of opgebruikt werd, helpen het verschil aantonen tussen een laattijdige betaler en een verduistering.
- Eis het schriftelijk terugStuur een aangetekende brief met een duidelijke termijn. Hoe de ander reageert, met een uitleg, een belofte of stilte, kan later meewegen bij de beoordeling van het opzet.
- Dien klacht in en word benadeelde persoonDat kan in een politiekantoor of met een brief aan de procureur des Konings. Als benadeelde persoon kunt u zelf stukken bij het dossier laten voegen, zoals uw overschrijvingen en de briefwisseling.
- Kies de weg die bij uw stukken pastU kunt zich burgerlijke partij stellen bij de onderzoeksrechter of op de zitting. Omdat misbruik van vertrouwen een misdrijf van niveau 3 is, kunt u de dader ook zelf rechtstreeks voor de correctionele rechtbank dagvaarden. Of u vordert terugbetaling bij de burgerlijke rechter.
Schuld of misdrijf?
Ontbreekt het bedrieglijk opzet, bijvoorbeeld omdat de ander de prijs betwist, het werk slecht uitvoerde of gewoon niet kan betalen, dan is er geen misbruik van vertrouwen en hoort de zaak bij de burgerlijke rechter. Loopt er een strafvordering over dezelfde feiten en kunnen de twee uitspraken elkaar tegenspreken, dan wordt de burgerlijke zaak geschorst tot de strafrechter beslist heeft. Wordt de dader veroordeeld en kent de rechter u als burgerlijke partij een vergoeding toe, dan gaan teruggave en schadevergoeding voor op de geldboete als zijn vermogen niet voor alles volstaat.
Wat u bijvoorbeeld terugvraagt
Of een post wordt toegekend, hangt af van uw stukken en van het oordeel van de rechter. Enkele voorbeelden:
- het overhandigde bedrag of de waarde van het goed
- interesten op dat bedrag
- de kosten die u maakte om het terug te krijgen, zoals aangetekende brieven of een gerechtsdeurwaarder
- de rechtsplegingsvergoeding, die een veroordeelde dader aan de burgerlijke partij betaalt
Ook na een financieel misdrijf
Het verlies van spaargeld of van iets waaraan u gehecht was, kan zwaar wegen. Slachtofferhulp van het CAW staat ook dan open, en de dienst slachtofferonthaal van het justitiehuis houdt u op de hoogte van het dossier. De algemene uitleg voor slachtoffers zet uw rechten op een rij.
Doe dit wel
- Bewaar alle berichten en betaalbewijzen.
- Noteer wanneer en aan wie u het geld of goed overhandigde.
Doe dit liever niet
- Mondelinge afspraken maken zonder bevestiging.
- Dreigen met een klacht om betaling af te dwingen.
- Te lang wachten.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u als slachtoffer?
Mr. Van Oyen kan met u nagaan of de feiten de grens naar misbruik van vertrouwen overschrijden, en welke weg het best bij uw stukken past: een klacht, een rechtstreekse dagvaarding of een burgerlijke procedure.
Wat kost het?
Verdacht of zelf iets kwijt: een eerste gesprek met Mr. Van Oyen kost u niets. Ereloon, rechtsbijstandsverzekering en pro deo vindt u uitgelegd bij de tarieven.
Meer over de tarieven →Wettelijke basis
- Art. 475 Strafwetboek: de vier bestanddelen van misbruik van vertrouwen; niveau 3.
- Art. 476 en 477 Strafwetboek: misbruik van vennootschapsgoederen en misbruik van iemands kwetsbare toestand, elk een apart misdrijf van niveau 3.
- Art. 463 en 501 Strafwetboek: diefstal als wegnemen, en heling van een goed uit een misdrijf, ter vergelijking.
- Art. 2 Strafwetboek: een verduistering van vóór 1 september 2026: de gunstigste wet.
- Art. 36 en 52 Strafwetboek: straffen per niveau en bijkomende geldboete.
- Art. 4 voorafgaande titel Wetboek van strafvordering: de burgerlijke zaak wordt geschorst zolang de strafvordering loopt, als de uitspraken elkaar kunnen tegenspreken.
- Art. 5bis voorafgaande titel Wetboek van strafvordering: de benadeelde persoon en zijn rechten.
- Art. 63, 66 en 67 Wetboek van strafvordering: klacht en burgerlijke partijstelling.
- Art. 182 Wetboek van strafvordering: rechtstreekse dagvaarding door de burgerlijke partij (niveau 1 tot 3).
- Art. 216bis en 216ter Wetboek van strafvordering: minnelijke schikking na vergoeding van de schade, en bemiddeling.
- Art. 35 Wetboek van strafvordering: inbeslagneming door de procureur des Konings.
- Art. 67 en 69 Strafwetboek: teruggave, schadevergoeding en voorrang.
- Art. 1892, 1893, 1915 en 1932 oud Burgerlijk Wetboek: verbruiklening (de lener wordt eigenaar) tegenover bewaargeving (de zaak zelf terug).
- Oud art. 492 Strafwetboek: familieregel van oud art. 462 toegepast op misbruik van vertrouwen (tot 31 augustus 2026).
Links naar de geldende tekst op Justel (FOD Justitie). Stand van de wetgeving: 26 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Is een onbetaalde lening misbruik van vertrouwen?
In principe niet. Door de lening wordt de lener eigenaar van het geld; hij moet een even groot bedrag terugbetalen (art. 1893 oud Burgerlijk Wetboek). Dat is een schuld. Art. 475 gaat over een goed dat iemand kreeg om het terug te geven of voor een bepaald doel te gebruiken.
Wat als ik het geld terugbetaal?
Het misdrijf verdwijnt daardoor niet: anders dan bij bedrieglijk onvermogen (art. 497) verbindt de wet hier geen straffeloosheid aan teruggave. Een minnelijke schikking kan het parket pas voorstellen als de schade vergoed is, of als u uw aansprakelijkheid schriftelijk erkent en het onbetwiste deel betaalt (art. 216bis Wetboek van strafvordering).
Kan een vereniging of werkgever klacht indienen?
Ja, iedere benadeelde kan klacht indienen en zich burgerlijke partij stellen.
Wat is het verschil met diefstal?
Bij diefstal neemt de dader iets weg dat niet van hem is (art. 463). Bij misbruik van vertrouwen kreeg hij het goed overhandigd en verduistert of verspilt hij het nadien (art. 475).
Wat is een rechtstreekse dagvaarding?
Daarmee brengt u als slachtoffer de zaak zelf voor de correctionele rechtbank, zonder te wachten op het parket. Uw dossier moet dan wel goed onderbouwd zijn.
Kan het parket mijn geld laten terugbetalen?
Het parket kan beslag leggen (art. 35 Wetboek van strafvordering). Teruggave en schadevergoeding spreekt de rechter uit bij de veroordeling, voor wie zich burgerlijke partij stelde (art. 67 Strafwetboek).
Lees ook
⚖️ Deze pagina bevat algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Elke situatie is anders. Neem contact op voor advies over uw dossier.