Geweld met voorbedachtheid (art. 198), vanuit een discriminerende drijfveer (art. 199) of tegen een minderjarige of een persoon in een kwetsbare toestand (art. 200 nieuw Strafwetboek) wordt strenger bestraft. Die omstandigheden gelden als een verzwarend bestanddeel.
De straf ligt daardoor één niveau hoger dan bij gewone gewelddaden: bijvoorbeeld niveau 2 in plaats van niveau 1 bij licht letsel, en niveau 5 in plaats van niveau 4 als het slachtoffer overlijdt.
Of de verzwarende omstandigheid bewezen is, ligt niet altijd voor de hand. Daar ligt vaak een belangrijk deel van de verdediging.
Bent u zelf slachtoffer? Laat letsels vaststellen, dien klacht in en stel u burgerlijke partij. Werd u aangevallen omwille van wie u bent, dan kunt u ook terecht bij Unia of het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. Lees hoe u te werk gaat.
Wat zegt de wet?
| Feit | Strafniveau | Wat betekent dat? |
|---|---|---|
| Gewelddaden met eerder lichte gevolgen (integriteitsaantasting van de eerste graad of geen integriteitsaantasting) | Niveau 2 | gevangenisstraf van 6 maanden tot 3 jaar, of een alternatief: elektronisch toezicht (1 maand tot 1 jaar), werkstraf (meer dan 120 tot 300 uur), probatiestraf (meer dan 12 maanden tot 2 jaar) of veroordeling bij schuldigverklaring |
| Met ongeschiktheid tot persoonlijk werk tot 4 maanden of een geneeslijk lijkende ziekte (integriteitsaantasting van de tweede graad) | Niveau 3 | gevangenisstraf van meer dan 3 tot 5 jaar (of behandeling onder vrijheidsberoving van meer dan 2 tot 4 jaar, pas van toepassing in 2035) |
| Met ongeschiktheid tot persoonlijk werk van meer dan 4 maanden, een ongeneeslijk lijkende ziekte, het volledig verlies van een orgaan of een lichaamsfunctie, een zware verminking of een zwangerschapsverlies zonder dat iemand dat beoogde (integriteitsaantasting van de derde graad) | Niveau 4 | gevangenisstraf van meer dan 5 tot 10 jaar (of behandeling onder vrijheidsberoving van meer dan 4 tot 6 jaar, pas van toepassing in 2035) |
| Met de dood tot gevolg, zonder het oogmerk om te doden | Niveau 5 | gevangenisstraf van meer dan 10 tot 15 jaar (of behandeling onder vrijheidsberoving van meer dan 6 tot 11 jaar, pas van toepassing in 2035) |
Wat elk strafniveau concreet inhoudt, ziet u in het overzicht van de strafniveaus.
Deze niveaus gelden bij voorbedachtheid (art. 198, 1° tot 4°), bij een discriminerende drijfveer (art. 199) en bij gewelddaden op een minderjarige of een persoon in een kwetsbare toestand (art. 200 nieuw Strafwetboek). Dezelfde hogere niveaus gelden bij intrafamiliaal geweld (art. 201) en bij geweld tegen een persoon met een maatschappelijke functie, zoals een politieagent of een arts, naar aanleiding van die functie (art. 202). Zonder een van die omstandigheden gelden de niveaus 1 tot 4 (art. 194 tot 197). Sinds 1 september 2026 geldt het nieuwe Strafwetboek. Elk misdrijf krijgt een strafniveau van 1 tot 8. Voor feiten van vóór die datum wordt nagegaan welke regeling voor u het mildst is. De rechter bepaalt binnen het niveau de concrete straf, rekening houdend met de feiten en uw persoonlijke situatie.
Lees ook: weerspannigheid, verboden wapenbezit en wettige verdediging.
Wat is voorbedachtheid?
Van voorbedachtheid is sprake wanneer iemand een misdrijf niet zomaar in een opwelling pleegt, maar er vooraf bewust over nadacht en er een beslissing over nam (art. 79, 21° nieuw Strafwetboek). Er wordt vooral gekeken naar drie elementen:
- Bewust handelen: de persoon handelde niet in een plotse opwelling, paniek of blinde woede.
- Een voorafgaand plan of besluit: de persoon besliste vooraf om het misdrijf te plegen en bereidde het eventueel voor.
- Tijd om van gedachten te veranderen: tussen de beslissing en de uitvoering zat voldoende tijd om van het plan af te zien.
Kortom: voorbedachtheid betekent dat iemand vooraf bewust besliste om een misdrijf te plegen en de tijd had om daarop terug te komen.
Wie is minderjarig of kwetsbaar?
Een minderjarige is iedereen die nog geen 18 jaar is (art. 79, 1° nieuw Strafwetboek).
Een persoon in een kwetsbare toestand is iemand van wie de kwetsbaarheid door zijn leeftijd, een zwangerschap, een ziekte of een lichamelijk of geestelijk gebrek duidelijk was of de dader bekend was (art. 79, 2° nieuw Strafwetboek).
Wat is een discriminerende drijfveer?
Daarvan is sprake wanneer geweld wordt gepleegd uit haat, misprijzen of vijandigheid tegenover iemand omwille van een persoonlijk kenmerk (art. 29 nieuw Strafwetboek). Dat kan bijvoorbeeld gaan om iemands afkomst, huidskleur, nationaliteit, geslacht, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, leeftijd, geloof, gezondheidstoestand, handicap, taal of politieke overtuiging.
Het kenmerk hoeft niet echt aanwezig te zijn. Ook wie ten onrechte denkt dat iemand een bepaald kenmerk heeft, en daarom geweld gebruikt, handelt vanuit een discriminerende drijfveer.
Hoe verloopt de procedure?
- Klacht en vaststellingenHet slachtoffer dient klacht in. Letsels worden vastgesteld met een medisch attest, soms met beelden, berichten of getuigen.
- VerhoorU wordt uitgenodigd of meegenomen voor verhoor. U heeft recht op overleg met een advocaat en mag zwijgen.
- Onderzoek naar de omstandighedenHet parket of de onderzoeksrechter gaat na of er een verzwarende omstandigheid is, bijvoorbeeld via berichten, uitlatingen of de voorbereiding van de feiten.
- Beslissing en zittingSeponering, bemiddeling, een minnelijke schikking of een dagvaarding voor de correctionele rechtbank.
Welke verdediging is mogelijk?
- betwisting van de voorbedachtheid: u handelde in een opwelling, uit paniek of in een plotse ruzie
- betwisting dat de kwetsbare toestand duidelijk was of u bekend was
- betwisting van de discriminerende drijfveer als reden voor het geweld
- wettige verdediging of betwisting van de feiten zelf
- betwisting van de ernst van het letsel
- uw persoonlijke situatie en herstel van de schade
Wat doet u best, en wat niet?
Doe dit wel
- Vraag advies vóór uw verhoor.
- Bewaar berichten en gegevens die tonen hoe het incident ontstond.
- Laat uw eigen letsels vaststellen door een arts.
Doe dit liever niet
- Uitlatingen of berichten over het slachtoffer of de feiten verspreiden.
- Contact opnemen met het slachtoffer of getuigen.
- Zonder voorbereiding uitleggen waarom u handelde.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u als verdachte?
- Hij onderzoekt of de verzwarende omstandigheid echt bewezen is.
- Hij bereidt uw verhoor voor en staat u bij.
- Hij voert uw verdediging en pleit, afhankelijk van het dossier, voor een vrijspraak, een passende straf of een alternatief.
Slachtoffer van zwaar of gericht geweld: wat doet u?
Bij verzwaarde gewelddaden telt niet alleen wat er gebeurde, maar ook waarom en tegen wie: voorbedachtheid, een discriminerende drijfveer of een kwetsbaar slachtoffer maken het misdrijf zwaarder. Dat moet dan wel uit het dossier blijken.
- Laat de letsels vaststellen en de ongeschiktheid noterenHet attest bepaalt de graad van het letsel en daarmee het strafniveau: van niveau 2 bij lichte letsels tot niveau 4 bij letsels van de derde graad, en niveau 5 als het slachtoffer overlijdt.
- Leg vast wat op voorbedachtheid wijstBerichten vooraf, een afspraak, een meegebracht wapen of iemand die u opwachtte: voorbedachtheid betekent dat de dader op een overwogen en geplande wijze besliste, met genoeg tijd om er nog van af te zien.
- Noteer letterlijk wat de dader zei of schreefScheldwoorden en berichten kunnen tonen dat haat of vijandigheid tegen uw afkomst, geloof, geaardheid, geslacht of een ander kenmerk een drijfveer was. Dat telt ook als de dader zich over dat kenmerk vergiste.
- Zeg het als u kwetsbaar of minderjarig bent, of als de dader familie isGeweld tegen een minderjarige of tegen iemand van wie de kwetsbaarheid door leeftijd, zwangerschap, ziekte of een beperking duidelijk was, weegt zwaarder; dat geldt ook voor geweld binnen het gezin en tegen iemand met een maatschappelijke functie.
- Dien klacht in en word burgerlijke partijNa uw klacht bij de politie of de procureur des Konings vordert u uw schade als burgerlijke partij. Bij letsels van de eerste of tweede graad (niveau 2 of 3) kunt u de dader ook zelf rechtstreeks dagvaarden; bij zwaardere gevolgen kan dat niet.
Minderjarig slachtoffer
Bij voorbedachte gewelddaden, geweld op een minderjarige en geweld binnen het gezin mag een minderjarig slachtoffer zich bij elk verhoor laten begeleiden door een meerderjarige naar keuze, tenzij het parket of de onderzoeksrechter daar met redenen anders over beslist. Het verhoor kan ook op video worden opgenomen, met toestemming van het kind; bij een kind jonger dan twaalf jaar volstaat het om het in te lichten.
Gediscrimineerd?
Unia en het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen geven gratis informatie en ondersteuning aan slachtoffers van discriminatie en haatmisdrijven.
Financiële hulp als de dader niet betaalt
Omdat het om een opzettelijke gewelddaad gaat, kunt u bij ernstige lichamelijke of psychische schade een beroep doen op de Commissie voor financiële hulp. Is de dader onbekend, dan volstaat een klacht of een verklaring van benadeelde persoon; is hij bekend, dan moet u eerst zelf schadevergoeding nastreven. Voor het verzoek geldt een termijn van vijf jaar.
Mogelijke posten na zwaar geweld
Welke schade bewezen is en hoeveel ze waard is, beslist de rechter aan de hand van uw medische en andere stukken. Bijvoorbeeld:
- kosten voor arts, ziekenhuis en psycholoog
- inkomen dat u derfde zolang u niet kon werken
- morele schade door het geweld en de angst erna
- littekens en andere blijvende gevolgen
- de door de dader te betalen rechtsplegingsvergoeding, als hij veroordeeld wordt
Steun na zwaar geweld
Gericht geweld kan uw vertrouwen in anderen lang aantasten. Voor een gesprek kunt u bij Slachtofferhulp van het CAW terecht; de justitieassistent voor slachtofferonthaal licht u in over elke stap in het dossier. Uw rechten staan ook in de algemene uitleg voor slachtoffers.
Doe dit wel
- Bewaar berichten, foto’s en de namen van getuigen.
Doe dit liever niet
- Zelf verhaal halen of de dader confronteren.
- Bewijzen verwijderen.
- Een voorstel tot vergoeding aanvaarden zonder advies.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u als slachtoffer?
Mr. Van Oyen kan nagaan welke verzwarende omstandigheid uit het dossier blijkt, uw letselschade begroten en u als burgerlijke partij bijstaan, ook bij een verzoek aan de Commissie voor financiële hulp.
Wat kost het?
Het eerste gesprek is kosteloos; het ereloon wordt vooraf besproken. Pro deo kan onder meer bij een beperkt inkomen: doe de pro-deotest.
Meer over de tarieven →Wettelijke basis
- Art. 198-200 Strafwetboek: voorbedachtheid, discriminerende drijfveer, minderjarige of kwetsbare persoon.
- Art. 201-202 Strafwetboek: intrafamiliaal geweld en geweld op een persoon met een maatschappelijke functie.
- Art. 79, 1°, 2° en 21° Strafwetboek: wie minderjarig of kwetsbaar is en wat voorbedachtheid is.
- Art. 29 Strafwetboek: wat een discriminerende drijfveer is.
- Art. 36 Strafwetboek: welke straffen bij elk strafniveau horen.
- Art. 91bis en 92 Wetboek van strafvordering: begeleiding en audiovisueel verhoor van een minderjarig slachtoffer.
- Art. 182 Wetboek van strafvordering: rechtstreekse dagvaarding door de burgerlijke partij (niveau 1 tot 3).
- Art. 31 en 31bis wet van 1 augustus 1985: financiële hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden en de voorwaarden daarvoor.
- Art. 5bis voorafgaande titel Wetboek van strafvordering: de benadeelde persoon en zijn rechten.
- Art. 376 oud Burgerlijk Wetboek: de ouders vertegenwoordigen hun minderjarig kind.
- Art. 63, 66 en 67 Wetboek van strafvordering: klacht en burgerlijke partijstelling.
Links naar de geldende tekst op Justel (FOD Justitie). Stand van de wetgeving: 23 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Wat als ik in een opwelling handelde?
Dan is er in principe geen voorbedachtheid. Er moet een vooraf genomen, bewuste beslissing zijn, met tijd om van gedachten te veranderen. Zonder andere verzwarende omstandigheid gelden dan de gewone strafniveaus voor gewelddaden.
Wat betekent één niveau hoger concreet?
Licht letsel valt dan onder niveau 2 in plaats van niveau 1, waardoor een gevangenisstraf mogelijk wordt. De dood zonder oogmerk om te doden valt onder niveau 5 in plaats van niveau 4.
Moet het slachtoffer het kenmerk echt hebben?
Nee. Ook als de dader zich vergist en ten onrechte denkt dat iemand een bepaald kenmerk heeft, kan er sprake zijn van een discriminerende drijfveer.
Wanneer is iemand kwetsbaar?
Als zijn kwetsbare toestand door leeftijd, zwangerschap, ziekte of een lichamelijk of geestelijk gebrek duidelijk was of de dader bekend was.
Hoe toon ik aan dat het geweld discriminerend was?
Door wat de dader zei, schreef of deelde, door getuigen en door de omstandigheden. Vertel het zo letterlijk mogelijk in uw klacht.
Mijn kind is slachtoffer. Wat moet ik doen?
Laat de letsels van uw kind door een arts vaststellen en dien klacht in bij de politie. Als ouder kunt u uw minderjarig kind vertegenwoordigen: in zijn naam kunt u een verklaring van benadeelde persoon afleggen of burgerlijke partij worden. Bij elk verhoor heeft uw kind in principe recht op de steun van een meerderjarige van zijn keuze.
Krijg ik een hogere schadevergoeding als het geweld verzwaard is?
De schadevergoeding hangt af van uw werkelijke schade, niet van het strafniveau. Wel kan de impact op u groter zijn, en dat telt mee voor de morele schade.
Lees ook
⚖️ Deze pagina bevat algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Elke situatie is anders. Neem contact op voor advies over uw dossier.