Een werkstraf is onbetaald werk in uw vrije tijd, voor een overheid, een openbare instelling of een andere rechtspersoon. De rechter kan ze opleggen op niveau 1 (20 tot 120 uur) of niveau 2 (meer dan 120 tot 300 uur), en alleen als u ermee instemt. Voert u de werkstraf niet uit, dan kan een vervangende geldboete of gevangenisstraf volgen, ook op niveau 1, waar de gevangenisstraf geen hoofdstraf is.
Wat is een werkstraf?
Een werkstraf is een hoofdstraf: u verricht kosteloos werk tijdens uw vrije tijd, naast uw eventuele school of werk. Het werk gebeurt bij overheden, openbare instellingen of rechtspersonen die onder het Wetboek van vennootschappen en verenigingen vallen. U mag daar geen gewone betaalde arbeidsplaats innemen, en het werk moet bijdragen aan het algemeen belang of een maatschappelijke functie vervullen. Bij vennootschappen kan het alleen onder voorwaarden die de Koning bepaalt.
De wet noemt de gevangenisstraf de laatst te overwegen straf. De werkstraf is een van de straffen die de rechter eerst kan overwegen.
Wanneer kan de rechter een werkstraf opleggen?
- Als de rechter een straf van niveau 1 of 2 gepast vindt.
- Ook voor misdrijven met een straf van niveau 3 tot 6, als de rechter verzachtende omstandigheden aanneemt en de straf zo verlaagt tot niveau 2 (bij een misdrijf van niveau 3 ook tot niveau 1). Voor misdrijven van niveau 7 en 8 kan dat niet: daar daalt de straf niet lager dan niveau 3.
- Alleen als u instemt, in persoon of via uw advocaat, met kennis van zaken. Daarom kan een werkstraf niet bij verstek worden opgelegd, als u niet verschijnt en ook niet door een advocaat wordt vertegenwoordigd.
- Niet bij een poging tot doodslag, en niet bij niet-consensuele seksuele handelingen met foltering, opsluiting of zwaar geweld.
De uitvoering van een werkstraf kan niet worden uitgesteld.
Hoeveel uur?
- Niveau 1: minstens 20 en hoogstens 120 uur.
- Niveau 2: meer dan 120 en hoogstens 300 uur.
De rechter bepaalt het aantal uren en kan aanwijzingen geven over de concrete invulling.
Wie houdt toezicht?
De wet laat de strafuitvoeringsrechtbank toezien op de uitvoering van de werkstraf. Tot een datum die de Koning bepaalt, en uiterlijk tot 30 juni 2029, doet de probatiecommissie dat.
Binnen welke termijn?
De wet legt geen vaste termijn op waarbinnen u de werkstraf moet uitvoeren. Wel verjaart een straf van niveau 1 of 2 na vijf jaar, te rekenen vanaf de dag waarop de veroordeling in kracht van gewijsde is getreden.
Wat als u de werkstraf niet (volledig) uitvoert?
Op niveau 1 is er geen gevangenisstraf als hoofdstraf. Toch legt de rechter bij elke werkstraf, ook op niveau 1, een vervangende straf op, die kan worden uitgevoerd als de werkstraf niet wordt uitgevoerd:
- Niveau 1: een geldboete van 200 tot 20.000 euro (zonder opdeciemen), of een gevangenisstraf van een maand tot zes maanden.
- Niveau 2: een geldboete van 200 tot 20.000 euro, of een gevangenisstraf van een maand tot een jaar.
Wordt de werkstraf geheel of gedeeltelijk niet uitgevoerd, dan kan die vervangende straf, of een deel ervan, worden uitgevoerd. Er wordt rekening gehouden met het deel van de werkstraf dat u al deed. Tot uiterlijk 30 juni 2029 beslist het openbaar ministerie daarover.
Werkstraf en uw strafregister
Een werkstraf staat niet op het gewone uittreksel uit het strafregister. Op het uittreksel voor activiteiten met minderjarigen staat ze alleen voor feiten gepleegd tegen een minderjarige, als dat een bestanddeel van het misdrijf is of de straf verzwaart. Een werkstraf van hoogstens 120 uur wordt drie jaar na de definitieve rechterlijke beslissing uitgewist. Meer leest u op de pagina over het strafregister en het uittreksel.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u?
- Hij bespreekt met u of een werkstraf in uw zaak mogelijk is, en wat uw instemming inhoudt.
- Hij legt uit hoe de werkstraf verloopt en wat er van u verwacht wordt.
- Loopt de uitvoering moeilijk, dan bekijkt hij met u welke stappen er mogelijk zijn.
Wat kost het?
Het eerste gesprek is kosteloos; het ereloon wordt vooraf besproken. Pro deo kan onder meer bij een beperkt inkomen: doe de pro-deotest.
Meer over de tarieven →Wettelijke basis
- Art. 45 Strafwetboek: de werkstraf, de duur, de instemming, de vervangende straf, het toezicht.
- Art. 36 Strafwetboek: strafniveaus en verzachtende omstandigheden.
- Art. 96 en 140 Strafwetboek: geen werkstraf bij poging tot doodslag en bij bepaalde verzwaarde zedenfeiten.
- Art. 65 Strafwetboek: geen uitstel van een werkstraf.
- Art. 74 Strafwetboek: verjaring van de straf.
- Art. 594, 595 en 619 Wetboek van strafvordering: werkstraf, uittreksel en uitwissing.
Links naar de geldende tekst op Justel (FOD Justitie). Bijgewerkt volgens de wetgeving zoals bekendgemaakt tot en met 2 april 2026 (Strafwetboek). Wetboek van strafvordering: geconsolideerde Justel-versie van 11 september 2026.
Bronnen: J. De Herdt, J. Rozie en D. Vandermeersch, Boek I van het nieuwe Strafwetboek. De nieuwe regels van het algemeen strafrecht toegelicht, Brugge, die Keure, 2024, p. 279–285.
Veelgestelde vragen
Hoeveel uur kan een werkstraf duren?
Op niveau 1 minstens 20 en hoogstens 120 uur, op niveau 2 meer dan 120 en hoogstens 300 uur.
Moet ik akkoord gaan met een werkstraf?
Ja. De rechter kan een werkstraf alleen opleggen als u ermee instemt, in persoon of via uw advocaat, met kennis van zaken.
Wordt een werkstraf betaald?
Nee. U verricht de werkstraf kosteloos, in uw vrije tijd.
Wat gebeurt er als ik mijn werkstraf niet uitvoer?
Dan kan de vervangende straf die de rechter bij het vonnis bepaalde, of een deel ervan, worden uitgevoerd. Er wordt rekening gehouden met de uren die u al deed. Tot uiterlijk 30 juni 2029 beslist het openbaar ministerie daarover.
Staat een werkstraf op mijn uittreksel uit het strafregister?
Niet op het gewone uittreksel. Op het uittreksel voor activiteiten met minderjarigen alleen voor feiten gepleegd tegen een minderjarige, als dat een bestanddeel van het misdrijf is of de straf verzwaart. Een werkstraf van hoogstens 120 uur wordt na drie jaar uitgewist.
Lees ook
⚖️ Deze pagina bevat algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Elke situatie is anders. Neem contact op voor advies over uw dossier.