Een probatiestraf is een hoofdstraf: u moet gedurende een bepaalde tijd algemene en bijzondere voorwaarden naleven, en u wordt begeleid door een dienst van de gemeenschappen. Op niveau 1 duurt ze zes tot twaalf maanden, op niveau 2 meer dan twaalf maanden tot twee jaar. Ze kan alleen als u ermee instemt. Wordt ze niet uitgevoerd, dan kan een vervangende geldboete of gevangenisstraf volgen.
Wat is een probatiestraf?
Bij een probatiestraf moet u gedurende een door de rechter bepaalde termijn voorwaarden naleven. Als natuurlijke persoon wordt u daarbij sociaal begeleid door een dienst van de gemeenschappen. De straf gaat in op de dag waarop de veroordeling in kracht van gewijsde gaat.
De probatiestraf is iets anders dan het probatie-uitstel. Bij probatie-uitstel spreekt de rechter een andere straf uit, maar stelt hij de uitvoering ervan uit onder voorwaarden. Dat leest u op de pagina over opschorting en uitstel. Een opschorting met probatievoorwaarden, de vroegere probatie-opschorting, bestaat sinds 1 september 2026 niet meer.
Wanneer kan de rechter een probatiestraf opleggen?
- Als de rechter een straf van niveau 1 of 2 gepast vindt.
- Ook voor misdrijven met een straf van niveau 3 tot 6, als de rechter verzachtende omstandigheden aanneemt en de straf zo verlaagt tot niveau 2 (bij een misdrijf van niveau 3 ook tot niveau 1). Voor misdrijven van niveau 7 en 8 kan dat niet.
- Alleen als u instemt, in persoon of via uw advocaat, met kennis van zaken. Daarom kan een probatiestraf niet bij verstek worden opgelegd, als u niet verschijnt en ook niet door een advocaat wordt vertegenwoordigd.
- Niet bij een poging tot doodslag, en niet bij niet-consensuele seksuele handelingen met foltering, opsluiting of zwaar geweld.
De uitvoering van een probatiestraf kan niet worden uitgesteld.
Hoe lang?
- Niveau 1: minstens zes en hoogstens twaalf maanden.
- Niveau 2: meer dan twaalf maanden en hoogstens twee jaar.
De rechter bepaalt de duur. De wet legt geen vaste termijn op waarbinnen de straf moet starten: ze gaat in op de dag waarop de veroordeling in kracht van gewijsde gaat. Een straf van niveau 1 of 2 verjaart na vijf jaar vanaf die dag.
De voorwaarden
De algemene voorwaarden zijn:
- geen misdrijven plegen;
- een vast adres hebben, en een adreswijziging meteen melden aan de dienst van de gemeenschappen die u begeleidt;
- ingaan op de oproepingen. Tot uiterlijk 30 juni 2029 zijn dat de oproepingen van de probatiecommissie en van de begeleidingsdienst van de gemeenschappen.
De rechter bepaalt ook bijzondere voorwaarden, bijvoorbeeld een opleiding volgen, een integratietraject naar de arbeidsmarkt of een ambulante behandeling.
Tot uiterlijk 30 juni 2029 kan de probatiecommissie de bijzondere voorwaarden opschorten, verduidelijken of aanpassen aan uw situatie, en de probatiestraf beëindigen als ze vindt dat ze haar doel heeft bereikt.
Wat als u de voorwaarden niet naleeft?
Bij elke probatiestraf legt de rechter ook een vervangende straf op:
- Niveau 1: een geldboete van 200 tot 20.000 euro (zonder opdeciemen), of een gevangenisstraf van een maand tot zes maanden.
- Niveau 2: een geldboete van 200 tot 20.000 euro, of een gevangenisstraf van een maand tot een jaar.
Wordt de probatiestraf geheel of gedeeltelijk niet uitgevoerd, dan kan de vervangende straf, of een deel ervan, worden uitgevoerd. Er wordt rekening gehouden met het deel van de probatiestraf dat u al uitvoerde. Tot uiterlijk 30 juni 2029 beslist het openbaar ministerie daarover.
Probatiestraf en uw strafregister
Een probatiestraf staat niet op het gewone uittreksel uit het strafregister. Op het uittreksel voor activiteiten met minderjarigen staat ze alleen voor feiten gepleegd tegen een minderjarige, als dat een bestanddeel van het misdrijf is of de straf verzwaart. Een probatiestraf van hoogstens twaalf maanden wordt drie jaar na de definitieve rechterlijke beslissing uitgewist. Meer leest u op de pagina over het strafregister en het uittreksel.
Hoe helpt Mr. Van Oyen u?
- Hij bespreekt met u of een probatiestraf in uw zaak mogelijk is, en wat uw instemming inhoudt.
- Hij legt uit welke voorwaarden er gelden en wat de begeleiding betekent.
- Wilt u een voorwaarde laten aanpassen, of dreigt de vervangende straf, dan bekijkt hij met u welke stappen er mogelijk zijn.
Wat kost het?
Het eerste gesprek is kosteloos; het ereloon wordt vooraf besproken. Pro deo kan onder meer bij een beperkt inkomen: doe de pro-deotest.
Meer over de tarieven →Wettelijke basis
- Art. 44 Strafwetboek: de probatiestraf.
- Art. 36 Strafwetboek: strafniveaus en verzachtende omstandigheden.
- Art. 96 en 140 Strafwetboek: geen probatiestraf bij poging tot doodslag en bij bepaalde verzwaarde zedenfeiten.
- Art. 64 en 65 Strafwetboek: opschorting en (probatie-)uitstel; geen uitstel van een probatiestraf.
- Art. 74 Strafwetboek: verjaring van de straf.
- Art. 594, 595, 596 en 619 Wetboek van strafvordering: probatiestraf, uittreksel en uitwissing.
Links naar de geldende tekst op Justel (FOD Justitie). Bijgewerkt volgens de wetgeving zoals bekendgemaakt tot en met 2 april 2026 (Strafwetboek). Wetboek van strafvordering: geconsolideerde Justel-versie van 11 september 2026.
Bronnen: J. De Herdt, J. Rozie en D. Vandermeersch, Boek I van het nieuwe Strafwetboek. De nieuwe regels van het algemeen strafrecht toegelicht, Brugge, die Keure, 2024, p. 273–279.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een probatiestraf?
Op niveau 1 minstens zes en hoogstens twaalf maanden, op niveau 2 meer dan twaalf maanden en hoogstens twee jaar.
Moet ik akkoord gaan met een probatiestraf?
Ja. De rechter kan een probatiestraf alleen opleggen als u ermee instemt, in persoon of via uw advocaat, met kennis van zaken.
Wie begeleidt mij tijdens een probatiestraf?
Een dienst van de gemeenschappen begeleidt u. Tot uiterlijk 30 juni 2029 moet u ook ingaan op de oproepingen van de probatiecommissie.
Wat is het verschil met probatie-uitstel?
Een probatiestraf is zelf de straf. Bij probatie-uitstel spreekt de rechter een andere straf uit, maar wordt de uitvoering uitgesteld onder voorwaarden.
Staat een probatiestraf op mijn uittreksel uit het strafregister?
Niet op het gewone uittreksel. Op het uittreksel voor activiteiten met minderjarigen alleen voor feiten gepleegd tegen een minderjarige, als dat een bestanddeel van het misdrijf is of de straf verzwaart. Een probatiestraf van hoogstens twaalf maanden wordt na drie jaar uitgewist.
Lees ook
⚖️ Deze pagina bevat algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Elke situatie is anders. Neem contact op voor advies over uw dossier.